jeudi 25 août 2011

Les Troglodytes. (Version Kabyle) .1.





Udem d skanayen imusnawen d y imyura deg tudert nsen, ur yeţili ara d win yeţemşeđfaren. Tiremt yeđsa, tiremt yesħanzew, tiremt yeţru, tiremt tzedγit tumert neγ lferħ.

Ma nfetlet ar y idis nnađen, ad nezit ar win si d nebda, Jean Jacques Rousseau ; ilmend n tira ynes, tugeţ n tid yuâren id yemuger. Tugeţ yesâedda ur t yeddir g tmurt n imawlan-is. Diderot wumi zzin iγwerban n usekraf n Chateau de Vincenne ilmend n tira-s ţ-ţektiwin-is.

Akka ig qqar Taher Ğaut ad yaâfu Rebbi fellas: " Si tu parle tu meurs, si tu te tais tu meurs alors parle et meurs".

“Ma tenid-d temuted, m ur d nnid temuted, ihi ini-d ig bγun yilid”. Ţţa i ţasγart id yeţilin γef yemyura, imedyazen, imusnawen sumata. Żidit rżagit, ur s tewwin ur teğğin di tufra.

I- Les Troglodytes.

« Di yiwet n tallit deg iwet tmurt yella yiwen wegdud wumi sawalen Troglodytes ; id yekkan seg aqdimen Troglodyte neγ wid izedγen ifran neγ lγiran. Wiyi lamer an amen imazrayen (les historiens), cban iγersiwen, mgal imdanen. Wiyi ur yelli iten ixusen, ur llin d wid yeččuren d anżaden yecban ursu, ur llin d wid yeţsefiren, llan s snat w-wallen ; maca llan d wid yuâren u d wid iqebħen, almi w ay garasen yuwqaa laâdel d sfa, win izemren i kra, win izemren i wayeđ ur yella is yeğğa.
Yella γursen yiwen ugellid ur d nekki segsen, d ajentađ neγ d aberani, ira ad ibedel degsen yir tiktiwin d yir lecγwal, yesexdem lğehd ines ur yella isen yeğğa; maca uγalen msefhamen fellas, yiwet n tikkel am neţţa am widak-is, qelâenten ff użar.
Syin, msefhamen fernen w ay garasen wid ara sen yuγalen d inabađen, qimen ayen qimen uγalen glan yissen. Akka ara degwrin i tikkelt nnađen ur sâin win ara t iselħun neγ ara tiwelhen,  yal wa yelhad d  y iman-is, win izemren i kra ixedmit. Tayi ţin id ufan tesuâditen, ur sâin lħakem ur sâin win ara t inebhen ur yelli win w ar-aγen awal.  
Win ara teseqsiđ garasen ak yini: “Ayγer ? ara ruħeγ ad naγeγ γef wiyađ ? Ayγer ara mteγ ff-a yebγu yili ? Ayγer ara xedmeγ γef wiyađ ? Ad ruħeγ ad sastiγ ayen tuklal tudert-iw, ayen iyi wulmen, nnig waya ur yell-iy d yecqan, γas wid iy icban; wiyi “Troglodytes” mmten g ccer llaż neγ g lħif”.
Mi dewweđ tallit n tyerza yal yiwen degsen yenna: “Nek ad ruħeγ ad kerzeγ s tugeţ, ad zerâeγ neγ ad zuzreγ ala irden, nnig waya kra ur tuħwağeγ.”
Imdanen kerzen zerâen, d acu timŧirin w-wakal ur llint âedlent: idurar d izuγar mgaraden, tama segwten deg-s w aman tama ţakiwant. Asegwas nni d aγurar, akka ara tesgwet lâula y irden ar wid yellan degw zaγar, wid yeţidiren deg durar, deg tamiwin iħerqan, ur yella isen yellan, llaż ffad ur yelli sen yeğğa, ţama qrib inegren imi yal wa yeţxemin ala ff yiman-is. 
Asegwas d iđefren d win deg-i tesgwet tmiqit; tamiwin idurar kra yellan degsen yeraâraâ, ma ţamiwin d izgan deg zuγar γelbenten w aman, kra yellan din yewwit uħemal, akka ara d yeγli fellasen llaż ula d nutni, akka wiyi id yegwran deg lħif, mugren-d ula d nutni wid ara sen yagwin talelt neγ aâiwen.
Garasen yella yiwen, d win yesâan iger yeţwaxedmen akken iwulem, kra lxir yella deg-s. Mħażin-as sin g lğiran-is, ssufγent ula degw axxam-is, msefhamen w-ay garasen, kra wwin ara d yasen mħażin as, sukken tugeţ l-lechur neγ n w agguren.                       
Yiwet n tiremt, yiwen seg sin nni yebγa yal kra iy iman-is, yenna “Ayγer ara bđuγ d wa ayen zemreγ ad awiγ ala iman-iw”, yudi y as-ţ yenγat. Akka ara d yegru iman-is, akka ara d asen ssin nnađen as zzin at nγen, as ksen kra yellan, imi ala iman-is id yegwra.
Di tmurt nni, yiwet n tikkelt yeγlid w aŧŧan w ur yezmir yiwen, imdanen γellin am y izan, imi wa ur irefed wa. Yiwen umejay n yiwet n tmurt seg disan nni, yusad iduwa ur yeğği ula d yiwen, win ihelken yeseħlat.  
Amejay iga ig wulmen, ayen ig llan ger ifasen-is. Ħlan y imdanen, s cwiŧ ar cwiŧ yal wa yuγal ar lecγwal-is. 
Amejay, ig ħulfan s y iman-is iga id yewwin, yesuter ad fγen laâtab-is. Win w ara yemeslay yerra-s-d s wuqmir, ula ţamuγli ur d ŧalayen ara anda gella. Segw akken ig ħulfa iman-is yeţwanker, amejay neγ ŧbib ur nesaweđ ad yer ayla-s yeffeγ seg tmurt nni yuγal ar w ansa d yekka.
Lawan iteddu, imdanen akken. Aŧŧan yeţruħ yeţuγal-ed, widak ig duwa yakan umejay γlin-d i tikkelt nnađen deg lehlak, ahat yugaren amezwaru. Urjan talwit d ħellu, ur sen d nella. Mmektan-d win it yeseħlan yakan, rzan γures, suternas ad yas at n idawi.
Yemuqel umejay ur neţţu tin is yeđran, yuγal yenna yasen:                
“ Aŧŧan-a neγ lehlak ayi i thelkem akka, ur yella d win yugaren lehlak ig zedγen garawen. Zemreγ ad aseγ i tikkelt nnađen iw akken awen dawiγ ħellu, d acu ugadeγ reffu n win iγ d ixelqen ad yuγal felli, imi ig ħşa s w a­­ŧŧan yezgan deg ulawen nwen, d laâqel nwen. Ihi, amejay akken yebγu yili yezmer iw aŧŧan n tfekka, ur yezmir ara iw aŧŧan n neħas d żđih ikwen izedγen s zdaxel alarmi, yal wa yeţmeyiz ala iy iman-is, ur t id yecqa degw ayen yeđran d wid is d yezzin. D imawlan d lğiran d ayetmaten, wa ur yesâa lemγida γef wayeđ. Ihi, aŧŧan nwen am uâakwaz yellan ger ifasen nwen, syes i tekatem iman nwen”.

Wa d ayen d yesekfel yiwen umyaru nnađen, amyaru iγ d iseknen d acuţ lmađera i tezmer ad awi “l’anarchie” tawernaŧ.
D agdud ig wala neγ ig meyez w amyaru ara d yeğğ ţamacahut and-ara d yesken neγ ad yefeγ mgal ayen yeqqar Machiavel, anda kra n tsertit yellan teţibâid γef tideţ, imi ur tzemer ara ad ili tudert timettit mebla leqder neγ lħerma “une vie sociale possible sans vertus”.
Ayen d yeskanay w aya d akken amdan ur s d yeww-ara ad yili yecba aγersiw, ma yeţidir, tamas llan wid yellużen. Ama yecbeħ ama yeŗwa, yezmer yal kra ad yezzi fellas. Win yesâan tazmert irefd iγalen-is yekkat deg admaren-is, win yesâan ŗŗay yezdi d w ayetmas, d imedukkal-is d w aţ-ţmurt d wi yeţâic.
Yenna ugellid ameqwran: Amdan ilul-ed i tid yuâren, ad yekker yiwen as yenwu ur yella win is izemren, ak yini sâiγ cci sâiγ reżq ur neţfaka, ad yenwu ur yelli win tiwalan. “Laqed xalaqna el insana min kabadin a yaħsabu an lan yaqdira âalayhi aħadun, yaqulu ahlaktu malan lubada, a yaħsabu an lam yarahu ahadun…”
Tawernaţ neγ l’anarchie yezmer as t isemi yiwen taduyt ur nesâi ħellu. Mara tessiγ degw ulawen, deg amdanen, di tmurt, win yezmern izmer, win yeγlin yeţwaâfes. Sagwadent tiram, yessagwad lawan, nugad γef tid iγ d iđerun. Ţnadin yemdanen dwa iw aŧŧan, Aŧŧan, am akken ig nna wmejay ur yelli d ayen d yeţasen segw ansa nnađen, atan da, izedγaγ, nugi yas ħelu, neţmuqul ala iman nneγ.
Atan nesberbir-it, neţţara fellas taduli, yufad iman-is akken is yehwa. Mmis ur yaâqil babas, babas ur inuda ff mmis. Tayemaţ teyţwarkeđ, aceqiq yekcem ger twaculin, ger leħwari, ger tuddar. Ceqqen yedmaren, am akken ig ceqeq w ul n w id it yeŧafaren. Sagwadent tiram, nugad id yellan, nugad id yeţţilin.
Yennat umedyaz, yeţwalsed ar ass-a, taqsiŧ g-gamdanen am tin g-gazgaren.
 
        Diffusé sur les ondes de la radio algerienne "Chaine2" le 02.11.2006. 
         (Emission: Asekkil-Tiram-Tasekla) 




 
 

Il est dit que : « Vouloir c’est pouvoir »  Qui peut quoi ? C’est l’union qui fait la force. Peuple du monde entier, sommes-nous égaux ? Pouvons-nous, nous entendre, nous écouter ? Il nous est souvent pénible de nous rechercher. Comme si nous n’existons qu’à travers les autres. Pour nous exprimer,  devons-nous emprunter éternellement chez autrui ce que naturellement existe aussi chez nous ?  

Je chante, je ris, je pleure, je sais lire et écrire ; mais hélas ; je suis toujours celui à qui on a tout enlevé. De tout ce qu’il a acquis des siens ; il ne lui reste que des larmes et les yeux pour pleurer. Je vous regarde, je vous vois, je vous entends ; vous vous exprimez comme bon vous semble, et moi … et moi… dois-je remercier les quelques savants de nos conquérant ?




dimanche 31 juillet 2011

Tiγri n tlemżit



Yemma! Yemma! Yemma! …                                                     
Gneγ duqseγ-d, urgaγ neγ ala ? Yemma… muqleγ ar tama muqleγ ar tayeđ, zdat-iw kra ur yella. Yemma! Yi… Iđeli, mači d ass-a. Ass-a ur yeţili d azeka. Rebbi y xelq-ed yal kra, imdanen s tugeţ, ussan d w ayen it iđefren. Muqleγ iđeli timsal ufrarent banent, muqleγ ar w ass-a ufiγtent cebkent ur ufrarent.           
Tideţ, ass ffi imdanen ur sinen, ur γrin, ur fhimen, ur âad ukin, ayen id yusan d win. Ass-a yal kra yufrar, ifaf degw γerbal, tusna tzad, lâaqliya tuża-ar zdat. Waqila akken is yenna, deg inawen kan, di tillawt zik ur fhimen ara, ass-a tugariten lefhama!                                        Yemma! Baba! Muqelt-ed kan… uy d aâqilem ara…? Tideţ, imi tamuγli nwen truħ ar yiwen y idis kan? Ay assen d w ass-a, amek akken id nella. Lamer nnan-d “Ad iliγ kan seddaw n wa neγ ta”, yili sen semħeγ yal kra. Ur d ţiliγ, ur d yeţili kra felli.                               
Yenγayi wâeżer, yenγayi wjafjaf, ha ka kan ad duqseγ, ad ţrejrijeγ, ad sawaleγ, anw-ara faγ ar tama-w. Tazwara nwiγ…iman-iw am wiyađ. Lliγ-d iw akken ad iliγ. Ur ţaγwaleγ ar uteli, ula d iŧij ur-ay id iţwali. Henh… muqel aseklu neγ tejra, żżuţ terđas aγumu, amek ara s teđru ? rnuk amdan meskin.  
Si tşebħit ar tşebħit, ma yuli w ass, akken kan tafejrit, ad sleγ i şiħ degw ul, ad sleγ i siħ degw allaγ. Ass-a ziγ iwwi y id afran ger wa d wiyađ. Aya yesmekty-id… tamγart nni yesfernen amγar-is imi y as tenna: “Ay amγar fren ger snat ayi, tin ik yehwan eddmiţ: Aţ-ţemt-eđ neγ ad eğğleγ”.  
Ig awâer waya, anwa y zemren ad yeddem lmus, at iger ger y icer d weksum. Iwwi y id ad ferneγ. D acu w-wefran iyi llan ? Ad iliγ neγ ad γliγ. Ad γliγ degw telli neγ yal kra ad yendel felli. Ih… iγ d innan urâad neslat. Id yellan ur t neţwalit. Sendeg sendeg, ernu yas zit i tmes; yak yiwen uâakwaz iγ yewten. 
Ah??? Waqila tefγ-eđ iw agwris d usemiđ, tufiđ irebi aħmayan, ula d nek akken. Mac-akken i tebγan, akken it sarmeγ, it nudaγ. Sâiγ ŗuħ, sâiγ allaγ, sâiγ allen, yissent yal kra walaγt.                                
Yemma! Yamma! Yii!!! Eldi-d allen-im, muql-ed γuri, am widak am nekk, ţarwa-m ay nella; tasγart-iw meħquret, tiŧ si y deţmuqulen teraâwen neγ tederγel. Zik n zik, qqareγ-as d nekk-ay d ţmuqul. Ass-a wissen, wissen ih… anw-abrid ara kwen yawin. Ansa d kkam wis ma s tesfiqidem. Ala! Ala! D nek kan ay d âussen.  
Baba! i ziiđ y isem-ik a baba, ma muqleγ-k ma walaγ-k tifeđ itri n sbaħ a baba. Ma nniγ-ak ma ħkiγ-ak, felli yekkes yal kra. Yewâar w assen d w assa. Imi ass-a d assa, iđeli d ass yezrin. Iw zekka? Nesaram-as akw lehna.                                                         
Yemma! Yemma! S y issem id yebda yal kra. Yemma! Yemma! Anaγ si zik, afus inem d dwa. Yemma ! yemma ! tideţ, ayen tesneđ tesneŧ. Iw ayen ur tesineđ ara i wumi ameslay fellas. Yemma ! yemma ! inas, inas i baba… am nek am ayetma; ayen ran, ayen sarmen, ayen urgan wđent ass-a, akken i tesarmeγ si zik ar tura. 
Uγal deg dis, am mmi-k am yelli-k yiwet n tâabuŧ it id yurwen, ihi mlasen abrid i snin; imi ţecđen s yihin ţecđen ulla s-ansa nađen. Yemma yee, baba baa…………

                                                          (Diffusé à la radio chaine2 le:10.03.1999)


 
 
Yemma! Mère... Regard souvent tournée vers l'un au détriment de l'autre; cet autre c'est qui ? toi ma soeur; petite fille adorée tu seras haie ou ignorée en grandissant.
        ... Le DESTIN de la femme à travers le temps...

vendredi 8 juillet 2011

Nudaγ

 Nudaγ ur eğğ-iγ amkan
 ur ufiγ yidi amâiwen
 a winna iγ d islulen
 at giđ-aγ am ibawen
 nebđa ur neżri ayen
 ur myagren wulawen
                            Ay atmaten ţadukli iγ ilaqen
 Nudaγ ur eğğiγ amdan
 ur ufiγ wid γ icuban
 a winna iγ d iwalan
 at giđ-aγ am yir ulman
 ur nezdi ur nemsefham
 ur neqbil tideţ yellan
                               Ay atmaten ţadukli iγ-icweγben
Nudaγ timura yellan
Ur ufiγ ikem yifen
Tamazγa tin ifazen
Γef udem-im yeγl-id leħzen
Id eğğ-iđ deg argazen
Lhiba ifen izmawen
Ma ţura d acu γ yuγen
Mi neţwet nern-asusem


Aâyiγ degw nadi
Aâyiγ degw asteqsi
Aâyiγ degwen irkwelli
Ma tetbaâ akka yi
Ay at cđeh d ukursi
Tafat ger ifassen nwen texsi
 Ay atmaten d urfan id­-aγ d is neŧqen.




 Que faut-il faire pour se retrouver? Être ou appeler à disparaître, comme une poignée de graines éparpillées par ci et par là. Embrasser tout ce qui est à portée de main, mais hélas, ne pas rester soit même, refusant de nous regarder à travers une glace pour voir uniquement ce que celle-ci nous renvoie. « An ili neγ anzeg neţidir deg telli n wiyađ » Être ou exister sous l’ombre d’autrui, telle est la culture du colonisé.




mercredi 29 juin 2011

TAWRIRT




    Tideţ as ner aγumu, anesmaâriq deg lawan.  Neţnadi degw ayen ur nella, ayen yellan lamer nufa, yili isen beddel amkan.                
Imukan segw ansa d nekker, imukan anda tugeţ degsen ay nedder. Nedder tid yuâren, tid yesagwaden, am akken nedder ula ţizidanin; smaâriqen fellaγ, nesmaâreq ula ff y iman nneγ. Neftel s w udem i tideţ, s w ayen ur nelli neţcebiħ deg udmawen nneγ. Luâaγ wis ma d uγal teγri, neγ ad yili win ara d yerren iw-awal. Awal işewben yezleg, yuγal wuzlig degw amkan. Nesagwat leħsabat ur nufi, neţnadi seba ayγer. Ayγer segw asmi d nekker, âarqen iberdan ur nufi winn-ara neđfer, yusad lqum n teğğal degw ayen yebnan d w ayen ireşan, bdan si zik deg-s asedrem.

Akka, yiwen w ass deg ussan, mi bγiγ ad caliγ, mi mlaleγ d kra, necdeγ-ten, wis ma y demlen iberdan s-and-ara ner. Win yekkren, deg-i yeţwellih ar wid yesufuγen. Akken d ameżyan ay-id skanayen degw wid izegren iw garaw akkin, neγ lebħer. Nek ayen ħemleγ d asdidec, imi acereq ur s zmireγ. Ur ţceriqeγ deg đaren neγ ur ţčeriâaγ deg imawen, ula ţamuγl-iw akken. S cwiŧ ad fγeγ ad awiγ d webrid. Ad âeddiγ Aħfir, awđeγ Bu-yegđiđen, walaγ-d Taħeract, walaγ Iħerqan… Tiâesasin, eččant tamuγl-iw.

M uliγ cwiŧ âeddaγ ff Tesgwent, terređ ar Ulexlux, Tizakciwin, ernu cwiŧ, tsubeđ-d ar Texwnaqt, Iγzer Umazer, ar y Iger Umezir, ternuđ ar Taâcac, Isiγid ma wlac, d Ugemun Zegwaγen, âeddi ff Iħerqan, Tarbuyt Urumi, ig lha w ayen, m uur neţţu Nnezla. Neţnadi asnulfu, ayen nesâa amzun ur yella.

Şub şub ali cwiŧ, tiniđ-d kra. Timeżeγra, d acut daγ d wa? Akkin d Agwemađ, rrif w asif. Asif asif… aya-ayetma, aγ imnaâ Ŗebbi g lħif, lħif n tmusni, lxiq w-wayla, ayen iγ d eğğan, s uzamul meqwren, Iγzer Uxenduq, Iγżer Maâqel, ali ar Buhuri, tâaedi-đ Taħmamuct, tuddar ur yelli d yiwet, yal ta amek tebna ff tqucac âellant, aγ d skanayent amek ţidiren, s w ayen aγlayen, aşemiđ d lħif, tirugza us tebrin, lamer d yiwet neγ d snat ad nini fellasent, γuri ţemcabint, m uliγ ar Semâun, ma âeddaγ Zunŧar, acħal igelha din mi neţmenŧar. Aceriq akkin aceriq akka, Taγzuyt wi s icfan, isem-is d lfirma.

Aż akkin uγal-ed akka, amur meqwren, deg isemawen nsent, ass iγ iruħen iγ iâeddan wis ma necfa. Tardast tardast, ma wlac nadi iγalen, ali ar Wegwdal âeddi ff Unagu, ma terniđ cwiŧ d acu g d ibanen; akkin akkin sufella y ciqer, widak d Imeγdasen, akkin akkin, seddaw n tzantin din d Meżwara.                                              
Hen am y iđeli, cfiγ mi segwtent tmesrafgin neγ “les avions“ n Fransa, ay d serħent d lbumbat, almi tuγal taddart texla; nfan imdanen deg axxamen nsen, aniwa s ticfan. Ar assa abrid yeţawin γer din yezzi, seg tama nađen yebdat-id wesyax.

Aya drus, Henged, tama wemyefus, ruħ ar Uđekwar, ma tebγiđ Tuqbal akken iwen yehwa ffket-as isem. Mi n âedda Tifra neşeđfer γursen. Tama n Userdun, zik ay d qqaren, din ay d ţawin tumlilt iy axxamen. Âeddi âeddi wi bγan anadi, zzid timura ur yelli s cwiŧ, erzu γef y igran tlemd-eđ ismawen, amawal nneγ dinna ay turan.

Zger ar At Âidel, nadi steqsi, tafeđ-d wid ur neţţu. Eddu, γas yaâya uđar, ur teţagwad-eđ ad yezer uγarabu, neγ deg geni ad γli tmesrafegt. Ur t zegr-eđ akkin ur d ţuγaled akka. Greγ aceriq, âeddaγ γef y Izγad, Almaâdi, ay Dawed, ula d At Ubelâid, wama Maksen, win ur nessin, tarwa n Dihia d yiwen deg ismawen nsen. Dihia n tmurt icawiyen tesâ-ad sin d derya, yiwen isem-is Meγdas, ma d wayeđ am wa Maksen.

Areżu, Tiwidiwin, Tixerbatin, ma d Lγela, deg-ur d igwra ula d kra liw-azu d inijel. Taşeŧa Lâazla, segw assen iţ isefsed winna, ass ffi ţ yerra d ţberna. Ħader as tenwum, liwa kwenwi ig snen aγ d ħkum ff tmura n dihin, mi terzam fellasent aγ d ţawim tazniqt tazniqt. Da awenten-id iniγ ula d nek, sneγ tent tazribt tazribt. Lħara wadda lħara ufela, Tibirqyac, Ađumu.

Âeddi cwit akkin, ar Ixiyaden d w Aâric Adribaâ, d acut daγ d wa, zik-is ur yella am assa, wi llan d lefħel izegr-ed talemast y iđ s y inna. Tixwerbin amkan yeseđlam, mi d res tmeddit, acħal yesagwaad… d amkan am akken qqaren, yella yeţwazdeγ s wid ur neţwali. Ayγer zik llan, assa wlaciten, ta am tmacahuţ nni n ccix lkanun, isem-is yella neţţa wlacit.

Wid yenwan liwa g berra ig lla wcali, mi ŧfeγ abrid-iw, wđeγ ar Tniri, tazwara âeddaγ ff Teżra yesawalen. Timγarin n zik s yinna i γarent iy γriben wis ma d uγalen. Lγwerba d amnar, mi tendel tewwurt wi tħuza ar daxel tesberber fellas. Atan yezga am zik ur yella ay gesruħ, ma d win desusef am win id yesusef w asif. Yecban aqerum ur yelli is d igwran, iżuran ruħen taneşlit-is akken, ala yeţħejgugul segw ansa nnađen. Mi kkawen ifaden, tazmert tenquqel, ad awen d ţawin ff ayen akw iy dren.

Tudert, am axxam bu snat tewwura, kcem sya tefγ-eđ s yihin. Yiwet ay g llan, axxam ma yaâmer, reşant tgejda. Axxam ma yebna ff lsas iğehden, yased ara d yasen, kra ur t iţhudu, kra ur t iqelaâ, mac-am useklu neγ tejra mi quren iżuran. Win yekkren assa, deg cuđađ-is ad fersen ad ţleqimen, lğedra y kecmiţ ruz, d ac-ar-as d gen icuđađ.
La qqaren la d neqqar, ħekun-aγ d ff-ansa nnađen ad neħku ff-ansa d nekker, imi segw akal-is id neffeγ, ala neţţa, i nebγa-anezdeγ.









lundi 27 juin 2011

TIGNEWT

                                                                              

                                                                                                                                         
Tignewt s wagu tesbur-ed ff tmurt
       imdanen γeflen argaz tameŧŧut
       neţwali ay gelhan iγ yurğan neţţu-t
       Ay ađu nadi win yeŧşen sakwi-t
       inas i wuħdiq  yeggwunin talwit
        ayla-k ur d iţţas refd-it naγ eğğ-it

                        Tignewt teggemgem ula d ul akken
                        amek ara s geγ i win iγ yurzen
                        yal mara t γeđleγ d ayla-w it yeŧfen
                        Nudaγ ur ufiγ d acu iγ yuγen
                        d ajedder nezga ur yelli ig selken
                        n ţfuxxu ar berra  wlac w-iγ yifen

        Tignewt ţamellalt  i geđran neżra-t
        ixf-is ur t nufi neţnadi tifrat
        naâfes ayen nezraâ  neţwali γer zdat
        Tudert nneγ akka s wuguren tessa-t
        abrid i newwi s usennan teżżat
        s immal a neţţaz iγ yurğan nufa-t

  Tignewt tenhewwel ula d nek akken
                       neţnadi tafat ifadden ţwarzen
                       neţţu d acu  yaγ  n cennu ff yergazen
                       Aâyiγ degw ayen s γurwen id yeffγen
                       tγilem mi d bedrem tajaddit nwen
                       dayenni tewđem ayen tessurmem

       Tignewt tbeddel yal wa is tefka
       win yeččan yeŗwa n rennu yas tirza
       si zik ay gella mači almi ţ-ţura
       mi yuzlen w aman  neżra-t akw anda
       Nedheγ s yiswen a widak yuggin
       d azaglu n dheb ff tuyat ur d iţbin
       aman yeţşubbun  yisneγ ar d alin.


 
 
« Ciel et soleil » brillant tout le temps sur ce pays qui est le nôtre. Souvent assombri par les nuages, le mauvais temps ; pas celui de la nature, mais par ces mains souillées à travers le temps … démarche nocturne. Assis par ci et par là ; espérant un éclaircissement… se croisant les bras et attendant que le souffle du vent transforme cet orage en lumière…
 

dimanche 12 juin 2011

Awal ff Matoub Lounes



Neţili-d am akken d llan. Yeţâedday lawan, tikkelt ad yeglu neγ add yeglu. Neţemyif aneţili aneţnerni. Lamer s tideţ akka-ayi, yili γ teđra am iselman degw aman; awfayan yeseblaâ adaâfan. Tiremt nni, anw-ur s necfi, awal ur d yeţili, kra yegzem kra yeţwagzem, kra gezment iy iman nsen. Tiremt nni, la k seleγ la seqqareγ, anwa ay d wayi ? Akken meżiyeđ i tebdi-đ tikli, akken d anubi i tebdi-đ imenγi; ţnaγen medden ff tmurt ur yaâlim ħed wa ţilan. Telli-đ teţnaγ-eđ ur tesaâiđ tazdewt. Cwiŧ ar cwiŧ, la d ţufrar-eđ, teqar-eđ ŧen-t-id, zđant ażeŧŧa w bernus; d amelal d acebħan, yeţara aşemiđ, yerna y ţefer amus. Tebdi-đ tikli, tebdi-đ inan, ur tekukra-đ tecniđ fellasen. Zik win yekkren, ala yeţcekir ala iman is, keč tbedređ ten-id yiwen yiwen.                        

Teseđfer tikli yeseđfer unadi, aqudim γas meżżi, anger aceriq s yihin γer da, adrar ad yesiwel i wa, anw-ara d yeslen, anw-ara d yerren i teγri. An âeddi akkin, aqbayli meskin, yuħwağ ibedi, ansa yebγu yilid d acawi, d aŧergi, yal tama, nra ad rnun, γef udem-im a tilelli.

Iteddu w awal, ţezint degw allaγ, la neqqar la n rennu, yal amkan fellas nra an jbu, tid yeđran at t-id nini wis ma s teslen yemdanen neγ at naâğeb liwa iw γeni. Wi bγan ad yecdeħ, ad yefk aşurdi, ma d inan, sbaħ ay d llan, tamedit âaddan. Mi neŗwa zhu neŗwa urar, ad iâaddi lawan, ah… i telha tguni. An seħsab d ac-ara d yini asegwas wis ssin, d acu ara d yenernen, neguni ajdid, amaynut; ayen yellan d aqbur neγ d aqdim ur senmeyez ur t id ngat degw anar iw asnuzgem.

Yeţazal lawan, yuzel umeslay, wi âaddan yini, ah… i nħemel; ah… i ţaâğaben y inan, lamer ak iniγ lamer ay desl-eđ, tideţ kra y tenniđ, tugeţ id yesekcem d adrim i wid yeznuzayen, tirga ula i wid itedun, imi taggara ayi kra yellan yuf-amkan-is. Ţargun wid yegnen, am akken ţargun wid iħemlen ad slen. As nwun ahat, kra d yeţasen, ur yesaâi laâtab, fellas imdanen ur ţâażiren.

Telha tikli, yelha w cali, ula ţiγimit lamer d ţawi. Tama n tşedarin, tama l-leğwamaâ neγ n tjemuyaâ. An kker an ini, an kker an wali, din din yifit m ur nenderkel, m ur neţnadi γef wayen ur neţnerni. Ţâaddayen tideţ, yal wa amek akken, wa y ruħ yesrafeg, am akken yedder, am akken ig âedda teđra yas am tuga, tizegzewt n iđeli taγart is-id segwra.

Ţâeddayen ţideţ, kra wi llan ad iâeddi, d acu kan, lamer ayen ffi nenna, d w ayen ffi nura, d inurar ad nernin. Lamer ţweşin yemdanen deg lebni ad saâlayen, ar tqucac ad awđen. Aya syes neħsa, ur yelli w aluy deg-ur yelli-uşubu, nekred degw akal, an qwel γer γures, am ass-a d w assen, anta tasa ur nefrawes, anta tayemaţ ihh, tideţ tiyematin msakit; ad ţrebint ar d imγuren, taggara kra d yellan am yefrax ad srifgen, w ad yuγal wa ur d iţuγal.

Tasa n t-yemmaţ şbaħ tejreħ, tamedit tenezlulef. Tasa t-yemmaţ, awi slan awi y nnan, awi walan iberdan, wid ara d yasen d wid iγ yezwaren, wis ma d âeqlen ans-ara kken d w ansa d ţeken.                 Tasirt la teżađ, yugi ad yekfu wewren, irden ţ-ţemzin ur d qqimen. Tasa n tyemmaţ, la teżađ la trenu, anw-ara ţ işebren. Tenna tyaziŧ: “Win ur njereb tasa ad ines anida nensa”. Neγ akka ay tezgiđ teqqar-eđ ula d kem a yemma. Lamer d asmekti ara desmektiγ ur yelli d lawan, ur yelli kra ig ugaren akw wid iâeddan.

Lamer ad as niniγ, i widak yeţazalen, widak yeţbedayen, ad rren azal i wid iγ igan akken, nuγal neţazal neţbeday ff tewwura, neţbeday ff tqwerabin, mi geγli wezger, ad segwten w ucanen, ad segwtent tferyin, am akken yella seg tmacahuţ n zik ar Âli zerzer meskin.

Ma sliγ iy inan, ma bdiγ ameyez, d acut id yeđran, d acut id yellan, d acu d yenernen; teđra am tegwlimt nni n taγaŧ, la t ţeżem, la t ţeżem, ilindi d slilindi, d lawanat akw ig âeddan. Ahh id iţbedayen, wis anda d ţegwrayen.

Tideţ, tugeţ ig đefren inzi w-wezrem, yeţwet γer w amas, yesduri aqeruy. Tiqweray nni nneγ yal ta anda d egwra; fγent akw ar berra, ahat yal ta tufa ay tebγa. Qeriħ didi, qeriħet tyiti, henh am amkan ayi; zik yečur, tura wid is yellan atnan akw sebħend degw qančur. Meqwrit, ulin, tamsalt teγli imi lawan ar kra ur d yeţawi.                   Ma seħsabeγ, zemreγ ad afeγ d luluf w-wawalen. D luluf y-yenderkalen yeţemderkalen yergazen, d luluf imeŧŧawen id ţrunt w allen. D luluf n wid yeqqaren am akken yenna umezwaru nni taruzi wala kenu.

Akka, tabeluŧ terż-ed, aγanim yekna, knu yas-t ad âeddint. Âeddant tmezwura, la renunt ula ţineggura, yal kra iâedday-aγ afus almi d negwra necbat wid igežmen akermus. Anda gufeg usenan, neżrat d acut id yegwran. Yeţâedday lawan am akken it âeddam am akken ara nâeddi. D acu d aγ d igwran, ma n muqel ass-ayi, tiram deg-i nella, ma nwala assen mi g sawel Ğerğer anw-ara s d yeren.

Tuγal-ed teγri, ur yell-ay d wwi. Acħal yezwaren acħal ig đefren, di tmura y seħan ţemseđfaren ar lebni d w ayen lâali. Ass ff-ara d nemlil  ad nedaklet ţirni, amzun ţameγra. Mi γ yeγli wejgu, anruħ at nawi, ad-as ner akal, nugad kra w ass ahat ad yali. Ma âerđeγ ameslay ff-anw-ara d awiγ ad awiγ γef wa, ad awiγ γef wiyađ, ur yelli d yiwen d sin ahat d imeyaten.

Iâedda w zebleliħ, neţmenŧar degw zal, nerna izaliten, iŧij iseraâ aşemiđ yesqerdidiw. Asburu ur yella, iŧij la yekkat ar tmelγiγt kra wi bedden kra n win ixedmen, kra n win yeţazalen, wis ma yella w ayen id ibanen. Yesqerdidiw uşemiđ, yekcem tafeka, lğeţa w-wamdan; ur yelli wesburu, abernus yeqres, yeħfa degw aħnunef, la teseħnunufen, almi g beddel udem.

Ma y teddu w awal akken tedun w aman, bru-d i terga, neżr-and-ara rren, ass fi d steqsa tegrest neγ cetwa, liwa ff win yaâran ara s iħulfun. Ad rgagint tuγmas, ad ţqerdidiwen ifadden, ad nehten w ulawen. Degw nebdu tidi anw-iţ-icerwen. La ţezint tideţ, am akken id zzin kra y segwassen, ussan d w uđan, ma nebγa-ad nini, nnan-d dayen. Yeqreş ŧbel yefra w urar. Degw amkan, id yegwran liwa cdeħ d uγeni.

Anw-ara yeslen, i teγri d yusan, anw-ara yeslen i nehta t yemmaţ, anw-ara y walin, imeŧŧawen yeţecruruqen degw allen, ugin ad fγen. Qwebren yemdanen, mbekken yedmaren, ma yella-ar kra ayen d yeţegwrayen liwa tid yesedhayen. Amenzu yenna, wi đefren yesla, anw-ara s yinin fellaγ kra ur yeţfaka.                                                    Anw-ay tesferħeđ d w anwa y tesqerħeđ, lamer aţ waliđ cwiŧ imukan nni deg-i teţurar-eđ, lamer ad mektiđ cwiŧ, ih… tugeţ ig zmer ad yini y imi, imi tallit am tid iγ izwaren ţ-ţid ur nefrin, nħemel iγ yeţaâğaben nħemel iγ yesefraħen, γas ţikerkas l-lekdeb, γas d zhu n yiwen w ass, γas d asirem i neżra ur d yeţţas, d w-ayen ara d yawi nadam ţ-ţirga.

Ussan-a nudmeγ, tama n useklu, mi sendeγ γures, sliγ amzun iħeku, γas aya ur yelli, am nekwni am wiyađ yelha ad nesnulfu. Tifidi teγaz, deg berdiyen la trenu, ma nmuqel seg imiren d acu d yellan d acu d yernan. Skaâkiâen ulli, laγ skaâkiâen, acħal d asegwas atnan la qqaren, assa, agur d iţedun, kra lechur kan waqila ad ili.

Ur yell-ay d illan γas ur ţkalet, wi bγan irden ibawen timzin, bγir laâtab ur d ţasen. Am akken yenna win, ticrađ ur d ţilint… fiħel ma n kemel. Imi tugeţ id yellan, ticreŧ ur d ban, igwelman cermen awjayen nneγ akken, segw ass fi d nekker nekwni d asawen.

Ur yelli uγilif, kra akka n teddu, ad yaweđ lawan, ad nenejmaâet, ad nemektit wid iruħen, mi g âedda lawan tablaŧ ar d aţ ner iw ul yedubzen. Tesegnaγ tisit, yesegn-aγ zhu. Nelhad d w ayen yellan yesefraħ ur yesduqus.



 
 
A mon frère que j'ai vu allongés devant moi, à ma mère qui a failli se suicider lors de l'assassinat de celui-ci; qui avait tout juste 17 ans. A tous les crimes commis dans mon pays, à tous ces jeunes tués aveuglement sans raison. A toutes les mères d'ici et d'ailleurs qui ne cessent de pleurer leurs enfants. Pourrait-on dire un jour qu'il y aura de la joie. Et que les larmes sécheraient. Pourrait-on dire un jour que les balles des oppresseurs cesseraient de tuer les enfants de la terre.
 « Ad yerħem Ŗebbi wid yemmuten ».
 
 


 
 
De nos jours nous assistons à des méfaits commis par quelques individus, leur pays et leurs gouvernants sont prêt à déclencher des conflits de politique extrême pour les sauver et les rapatrier chez eux. De l'autre coté nous assistons à des pays et à des gouvernants qui s'approvisionnent en armes modernes et massacrantes pour étouffer et bâillonner leur peuple. Existe-il des différences entre un peuple et un autre, entre un gouvernant et un autre. Hélas... un jour peut être.