vendredi 3 janvier 2014

YENAYER




Ma y ger tamawt s cwiŧ kan akka yiwen γer deffir; yiwen w ass id yella, yiwen w ass ig âedda. Ahat kra yedda, tideţ tugeţ ara d yegrun. Isuđ-ed w ađu yegla s kra yellan d afesas, isuđ-ed w ađu, kra yufa yesâa tissas, yesâa tilas, ur yezmir at yesengugu neγ at ihud ff lsas. Yedda lawan, teddun yemdanen. Yiwen yečča, yeswa, yeŗwa igen; mi d yedekwel kra yedda; kra ur d igwra. Yiwen yuzzel, yeqdec, iâeżer, ger ifasen kra ur tisâa; degw đelaâ kra ur d idda, yesâedda tudert ger tazliwin d yenħeyafen γas akken... wis ma yeğğa-d kra.

Iâedda wsegwas, atan... yezzi-d gwmas, d acu tceččeđ i win yezwaren, d acu id heyađ i win id iđefren? Wlac uγilif... ma teddun medden nedda ula d nekwni, tugeţ tugeţ id yeddan yidneγ, nebγa an aweđ, nebγa anesiweđ, nebγa an idir γas lmut tella. Aseggwas yedda d acu nesaram; ayen ur nelhi at yawi yides, ayen iğehden d w ayen yeşfan ad yegru i tarwa.

Amdan d ameżyan, wežžil neγ γwežif, hraw neγ rqiq, akken yebγu yili deg-s an wali, an wali laşel, mmis l-leħlal, mmis n tmazγa, ur n regwel i kra, an wali leqdic d wayen id yeğğa, an wali amenuγ deg-ur yebri y γalen, yebγa ad yili ad yecbu medden, ad yesâu isem, ad yesâu laşel, ad yesâu azref, yekki degw mezruy.

Teddun yemdanen, nedda ula d nekwni. Ayen iγ yerħan d w ayen iγ iceγwben i nebγa ad nini. Ma nenna-d ayγer ? ma nesusem nerħa, ad iniγ meqqar: wi bγan ad isel isel, win ur nebγ-ara gwtent tmura, ţinigen medden, yal wa sani g ruħ, ţnadin yemdanen iw akken ad binen, ma y baned w udem-iw ur d nniγ awal-iw, ar w acu ţcabiγ ? cubaγ tigejdit ur neŧif kra, cubaγ kwen kwenwi i rewlen sya, cubaγ ten nutni iserwalen yal kra. Ażar γas wežžil, eżżut ad yemγi. Ażar γas d arqaq labud ad yali, ad yessiγ ff tmurt ad yini ay gellan, ad yini t yerħan.

Izri useggwas, kwenwi anda kwen, yezzi-d usegwas d acut id heyam? Iţezi lawan, ţezin yemdanen, wi refden kra yeħşa t yeşiweđ, wi sersen kra ar din ay geweđ. Yezzi-d usegwas deg-ur yella y neţţu, meżżi neγ meqwer nuħwağ yal yiwen, yesâa neγ yenħaf d asteqsi meqwren; am tayi n tegrest, aţ ruħ ad qwel, tikkelt ad awi, tikkelt aţ awi.

Wali iman-ik d acu setheyađ yewt-ed wezyayađ, yewt-ed webruri, absis, adfel d aşemađ; gursen w aman, gursen yemdanen, gersen idamen n wid ur t neqqar, n wid ur nħar, n wid yeţargun lawan usikel, lawan ucali. Rrif n teftist iđelq-iđaren-is, ad wten w aman, ad uγalen akkin, wis ma d yeŧeş neγ ad yili kra ara t id yesakwin. 
 

 
 

             

               Bγiγ ad nadiγ ar wiyađ inan
               Bγiγ asiweđ n w ayen yeđran
               Bγiγ ad akwiγ ad faken iγweblan

               Ţnadiγ a medden tifrat ma ţili
               Ddiγ ur aâyiγ ur yekf-usteqsi
               Nudaγ ur tufiγ anda yeţili
 
               Nniγ as ahat ad frunt temsal
               Ad gwrin medden ur yeţili cwal
               Ad myiħmalen w ad mirfaden

 
               La y ţezi lawan la ţezint temsal
               Iđeli amek akken azekka wissen
               Cekelnaγ tiram helken w ulawen
 
               Ţâedayen w ussan ţâedayen ur ferun
               Neţnadi lawan sedramen ur benun
               La nregwi nrenu nugi aţ nefru
 
               Ţnadiγ ar wiyađ wis ma d afeγ kra
               Aqlin seqwcareγ degw ayen ur nella
               Am win yeţnadin ur yell-ay gufa
 
               Yusad id yusan lamer neţmeyiz
               Assen am ass-a ayla nneγ ad yaâziz
               Ayla nneγ am medden kra ur s inkiz
            
               Ass-a am ussan am y ixf usegwas
               Win yeččan yeswa yesbur talaba-s
               Ma d win yelużen ur tefri fellas
 
               Negwr-ad deg tiram ig sedhacen
               Nwala laâğeb neşber nesusem
                 Tayi am tmes ur nezgil yiwen
 
               Mektit-ed a medden ans-akken id kkam
               Ldit-ed allen muqlet tama nwen
               Tugeţ ay gellan eččanţ susmen
 
               Ass-ayi am assen ad bedlent tiram
               Iŧij ad yecreq yerzu ff yal amkan
               Nesaram tawant i kra win yellan
 
               D ixef usegwas yeshel ma n meyzas
               Ma tesbur tegnewt taggar-as ad as
               Ad ifrir tafat yern-ad yali w ass.

 

Extrait diffusé sur les ondes de la radio algerienne "Chaine2" le 09.01.2009.(Emission: "Ay awal siwel γer tira muqel")
   


lundi 18 novembre 2013

Awal ff tlemda.


                      Ussan imuras bdan ţnejmâen, aŧas ara s yinin:
“Uh… tqerb-ed taγwalin ar tlemda…” drus ig ferħen s wayen.  Acuγer ? d acu y sawađen anelmad ad iγunzu anecten ? D amkan anda yeγar ? D iselmaden? D ayen s d fernen i tlemda ? D ahil ? Ahat ? Wissen.  Wissen, ur nezmir ad nini, imi yal wa amek ig ţwali tamsalt-a. Dacu yewwid ad yeħsu yiwen d akken win yeγran yeγra iy iman-is, mači i babas neγ i yemmas, am akken senwan tugeţ. Ma yewwi-d kra ugerdas i neţţa, ma yeşeđfer talemda, iy immal ines. Iw akken ur iţendemay ara taggara. Acku anwa-ara s yinin đefreγ yir abrid ma yella yeşaweđ ar ugerdas âalayen. Ala! akken yebγu yaf neγ ur yufi amihel neγ axeddim, ur d yeww-ara as yini d akken sruħeγ lawan-iw di tlemda. Neγ am akken tenna teγrimt “Hfant tserwula ff tkursiyin n lkuliğ, lfayda ur telli”.
 Tamusni ţ-ţusna,  mači d adrim. Ayen yebγu yelmed yiwen anda yebγu yewweđ, drus. Drus, imi tugeţ ig saramen anecten ur sen teţunefk tiremt iw ayen. Wa, wlac w ara y xedmen ff imawlan-is neγ ayetma-s; yeğğa talemda iw akken ad yawi aγrum. Tayeđ, teţwaγur-ed, γas deg tegzi ur txuş, tewweđ ţanubbit sufγenţ-id segw γerbaz, ta iw akken aţ âiwen yemmas deg leqdic, tayeđ iw akken aţ fken, akka; aţ eg axxam am tmezwura. Ma ţayeđ iw akken ur d qqaren ara medden…am akken lehđur n wiyađ benun ixxamen.
 Ma yekcem walbâad tasnawit neγ tasedawit iw akken kan ad yawi  kra n tmusni mači iw urar d uâeki, dexwan d cira. Ig swaγayen d iberdan, wid yeţemziligen dina, azekka nsen ur iban, asirem ur sen d igwra, imi lawan deg-id yewwi ad lemden ţuraren, mi ten ifut lawan ayen ara gen, syes ur ħşan.
  I win wumi d iđer w amkan deg mukan n tlemda d ayen ilhan, ma d win ur neşaweđ ar wanecten ur ilaq ara ad yeţţu d akken aŧas ig zmer ad yelmed. Ula ţudert tesâa amur-is degw aya, am akken qqaren “l’école de la vie” neγ aγerbaz n tudert, anda yal yiwen ad y idir s leqder d ccan n wid is d yezzin. Γer idlisen, iγmisen, steqsi, nadi, mmeslay…
Iw akken ad yekf-ukukru degw amdan w ađ yaweđ ar lebγi, yelha ma y demer iman-is iw akken ad y issin ayen d yeţilin degw amđal sumata. Tideţ, yewâer iw akken ad yefren yiwen aya imi allaγ ur yezmir ad yawi tugeţ, maca ma wlac akwiya cwiŧ nni ad yili.  Γas di laâmer yekcem tasedawit neγ aγerbaz, yezmer ad y issin w ad yelmed, wlac tilist degw aya. Am akken qqaren si zik: Yenna yas yiwen i wayeđ: “Ad lemdeγ ar d imγureγ”. Wayeđ yerra yas yenna: “Ad lemdeγ ar demteγ”. 
 


Ayen yesemgarden sidna Adem d lmalaykat d ayen is iselmed Ŗebbi sebħanu imi t yerra d win yufraren alami g suter i lmalaykat as anzen.
 « Iqra wa ŗebuka el akrem lladi âelama bi l qalem, âelama el insana ma lam yaâlem ».  S El ayat ayi timezwura daγen id yersen akka γef Muħemed raşul lleh Slam r-ŗebbi fellas, id yeskanayen d akken si tazwara n tazwara Rebbi sebħanu iweleh lâabd-is ar tusna ţ- ţmusni.    Tamusni ţin yeţreşin iman-is degw allaγ w-wamdan, tikwal dayen d yesufuγ s tmeslayt neγ s tira.
  Degw akka nwala d wayen id ibanen, tameddurt nneγ sumata tebna s tusna ţ-ţmusni. Wid yenkeŗn aya d wid it isażin zgan w ad zgen kra yellan at cerwen s tid qeriħen, âayu d weħnunef, tazla d wegrureb, ula ţaleqwimt nsen asen d zeg ţamesast, ţaleğamt. Win ur nesaweđ ad yernu w ad izeg w allal n tusna ger ifasen-is, win yeħşan akken yebγu yili ad yegru d meskin, ad yeţnadi aniw-ara y γiđ, mi neħşa lemγiđa ur tella, ma yella kra ara g d yefk yiwen ad iâud iman-is d neţţa ik-id ixelqen.
Tusna, tamusni, tusniwin sumata d ayen yeţilin ger ifasen n wid yeţnadin ayen. Iw akken ad inal yiwen, yewwi yas-d ad imiżeđ, yewwi yas-d ad yenâeţab, yewwi yas-d ad yeseqdec allaγ d w ayen yellan yetunefka-s-d.

« Âelama el insana ma lam yaâlem ». Γas s lqerb, ayen teγriđ neγ tamusni inek ur g deww-ara, d acu du leqrar timsal ţuγalent s imukan nsent. Yezmer ad yegru wegdud yeγfel kra l-lawanat, maca agdud ur iγefel ara kra ara tek tudert.
S ddaw webrid, s nnig webrid, abrid-is liw-abrid. 
A wid i lemden, a wid yeselmaden ur ţγunzut ara, ur ţcuħut ara di lawan nwen. Γas nwalat tallit deg-i neţidiret ur tefk-ara lħeq i bab n lħeq, maca imara d yekker uselmad win yefkan γas cwiŧ n tusna ţ-ţmusni iw amdan, ad yaf iman-is yellad deg w abrid ugelid ameqwran, imi neħsat u nwalat d neţţa id amezwaru ig slemden amezwaru deg amdanen.
Ay inelmaden, ay imusnawen, a wid terħa taluft n tusna, anda bγan wid ur neşaweđ ar wayen as gen taqwerabt neγ aţ gren deg teqwrabt iw akken ur deţbin ara, iw akken ad negrut lebda seddaw uzaglu n wid ara γ yeselħayen, wid w ara neqqar: “ Ih… amer akka iy ħşiγ si zik yili”… Neţţa ma yennad yiwen akka ur-as d yewwi ula d kra. Imezwura nneγ zgan qqarent “Sbaħ ŗebb-ad isahel, tameddit lâaslama”. Imi ma yekker yiwen iga ig wulmen yeħşa ur d yeţaγwal ara s ifasen-is d ilmawen. 
 
 Extrait diffusé sur les ondes de la radio algerienne "Chaine2" le 30.08.2008.(Emission: ASALAS)
 
 
 
 
Du fin fond de cette Kabylie qui tire son nom de « Kabila » en arabe ; « taddart » ou « village » ; enfermée dans une petite région d’Algérie ; alors que toute l’Algérie lui appartient. Comme la dit le roi Massinissa « l’Afrique au Africains » « Tamazγa iy imaziγen ». L’individu n’est que l’exemple d’un caméléon, ainsi, tamazγa appartient aux  Imaziγen, en laissant grand ouvert ses portes à tous ceux qui s’y adapteront.

Chanter en kabyle, danser à l’oriental, belle mélodie de Bgayet à Alger, en passant par Tizi-Ouzou, Bouira, Sétif jusqu’à Batna. Voici, le cœur et l’âme de ceux qui veulent apprendre à lire et à écrire dans les langues multiples.
 
 
 
 
 
 
 

 

dimanche 30 décembre 2012

Tadyant n tmeddurt seg “Fadma n At Mensour ar Lmouhoub d Taos Amrouche”


Lamer ad bduγ inan, awal ad yeglu s gwmas . Ad ceyâaγ tamuγli, a ţuγal am ass m akkeni. Lawan anda imdanen , yal kra γelten, dayen id ţawin s ifaden nsen. Lawan anda tugeţ llużen, cwiŧ kan ig ŗwan. Γas qqaren ŗwan; ŗwan ula d aħnunef d ugrureb imi ţţa i ţameddurt n wid yeŗwan âayu ur nessin asgunfu.  Seg tid yeđran yidsen jebden iman nsen alarmi qrib teđra yasen am tudert n lbizan d ijudar. Anda yella y ciqer, anda yella wedrar aâlayen, din sersen tarwa nsen. Γas deg tşebħit ar tmeddit nutni deg zuγar iw akken ara d sastin ayen ara y qewten tudert nsen. Imesdurar, s tid ig âeddan fellasen, uγalen qrib semħen ula deg zuγar . Γas ħşan din i ţafen yal kra. Tiferkiwin nsen zgant dinna. Tamurt yecban tamurt l-ležžayer, ff iâeddan tugeţ inebbazen seg Ŗum d les Bizantins alama d ass n taggara anda derna Fransa. Kra wwin iâeddan sya yeğğa-d ala leğruh d cwami . Fransa id yusan degw segwas n 1830 tżedm-ed s lğehd n laâsaker-is taggara mi tesgen tamurt di laman. Tessaγ ff tuddar d idurar, ur teğği izuγar. Anda tella lγela yelhan tesberber fellas. Yal kra tħewsit i tarwa-s. Maca iw akken aţ siweđ ar yal kra, iwwi yas-d aţekcem telqi t-tmetti imi di nwaya ines tebγa a ţezg da.Tesexdem ur teğği kra teđfer qrib abrid n wid iţ-id yezwaren. Wa yexdem tiqwebtin d lemqamat i ziara d usganay w-wegdud. Wayeđ yuża cwit iga-d ula d iγerbazen (lkuliğat). Maca s usexdem tesexdem Fransa “les pères blancs” imrabđen iŗumiyen, mačči iw akken a ţesefhem agdud azdayri, maca iw akken kan aţ siweđ aţutlay d y imdanen-is. Imi lγela tres ff ifaden d leqdic ara qedcen fellas. D ayen ara γ d beggen taggaras mara tesers adabu neγ leħkwem ines ff tmurt. Lminat, d kra w-wanda yuâren, ur bγan ara ad fken idmaren nsen, fkan idmaren nneγ. Ula d lgirat texdem ţ-ţmura nnađen tefka tarwa n tmurt nneγ. Izdayriyen mmuten degw amgaru amezwaru lakw d wis sin w-wamđal (guerre mondiale) ff udem n Fransa. Izdayriyen tesxedmiten fransa di tfelaħt, taggara mi tent aâzel degw akal ţ-ţferkiwin nsen. D acu am akken qqaren si zik n zik: « Ixf nni it ħeqređ akken d win ara k isbundlen ». Widak nni wumi teselmed kan ad arun isem nsen, ur ten teğğa ad âeddin akkin i l “certificat d’étude Iere”, sawđen ad lemden, ad slemden wid ara d yasen alama d ass deg-ara s reglen di taγwect. Win d ikecmen tamurt nneγ neγ anebbaz d yusan kra yellan g fadden-is yesqedcit iw akken ad isiweđ aγ iđeger di tatut, wa neddu di llem ines. Ass-a ma nmuqel ar wid i teselmed fransa, iw akken degw abdil w-wayla nneγ ad gren idles nsen; anaf d wiyi ig sawđen ad gren idles nneγ degw mezruy nsen.
Tamacahuţ yellan zik n zik t ţeddu deg mi ar umezuγ tuγal tekcem ula ar iγerbazen n Fransa. Aâqa yesawalen, Baba yenuba, kecmen s wudem n tsekla armi g uγal “le grain magique”, “le petit chapeau en rouge”, lakw ţugeţ w-wiyađ ŧfen amkan, u âeddan asurif meqwren; iw meslay kan garaneγ ar y inan treşa tira.
Tawacult n At Âamruc n y Iγil Aâli, d wid yellan ger wid yesawđen ar waya. Fađma At Menşur, s lħif d yellan fellas tekcem ar yemrabđen irumiyen. And-ara tesâeddi tugeţ ţaxnanast, γef akken ţ id nnat s timmad-is. U din dγa ara temyager neţţat d Belqasem Âamruc ara yuγalen d argaz-is. Iw akken ad awđen ar lebγi nsen "les pères Blancs", neγ fransa sumata beddeln asen ula d ismawen nsen. Ula ţarwa nsen d widak isen iţ semmin . Marguerite, Marie Louise, Jean… wi d Fađma, Ŧawes, d Lmuhub ; wid ur neţţu ażar ţ-ţmeslayt. Imi ţţa id yezwaren ar imawlan nsen, ţţa i sen yeqqimen deg ul . Γas lħif, ilezmasen ad ilin din. Ilezmasen ad kecmen γer ddin nsen . Maca taneşlit nsen tezwar-asen , isem d y izir n uyefki id ŧđen deg admaren t-teqbaylit. Yal wa amek. Seg Fađma, ar Ŧawes, ar Lmuhub refden iziren nni sawđenten armi ţwasnen qrib degw amđal sumata. Ig cbaħ lawan mi yerziγ akkin , ay cebħent tiram mi ħsiγ s w ayen, akken bγun nnan, anda bγun wđen, yegwra-d iγ d eğğan. Yennat-id weqcic wissen ma n meyzaz-t: “A wi sâan gwmas, γas yexdem fellas”. Yennat mi g meqwer, anwa is t icfan:  “ Mliyi ayla-w anda yella, fekγ-ak ddunit d w ayen tesâa”. Tid w-wayla, tid usbeddi, tid n tilin, ma d nili neγ aneγli.  Degw ayen d yellan segw assen ar ass-a, ma bγiγ ad ħesbeγ, d acut id γelt-eγ. Rebħen idrimen ssalayen sâaya, nek anda sawđeγ. Nniγ-d awal-iw nniγ-d γef widak-iw, ma yella wseđfer, mazal ad iniγ, m ur yelli d yellan, ur yell-ukukru, ur yell-uγulu, ur nerfid degw wa ur nesris wayeđ.



 

 

TAWES
D isegwassen aya seg wass mi γ teğğiđ
a wi kem id yerran gara nneγ a ţiliđ
abrid it neğređ ass-a ammer a ţwaliđ

Ay ass berriken mi γ d nnan akken
Ŧawes yak temmut di tmura m-medden 
amkan is d ilem wlac w-it-iŧfen

Γas ibba wudem-im deg ulawen tezgiđ
anwa ur neγri ungalen turiđ
anwa ur nesli i tuγac tecniđ
anwa ur nri yides a ţnadiđ

Ma ħesseγ ar deffir d acu mi selleγ
ma muqleγ γ zdat d kem i żerreγ
mi d meslayeγ s yessem ay nedheγ

Ma tebγiđ ad am neggal aħeq ay turiđ

s uâaqa yessawalen aŧas tessakwiđ
amezruy imaziγen deg-s ar ţ-ţekkiđ

Trefđ-eđ tiseγlit n ccna n teqbaylit
teddiđ timura tenniđ ff tjaddit
γas ur kem nwala tecbiđ tizizwit

Ayyaγ a ţedduđ yidi a taqcict am lħenni 
ass-ayi ad nessekfel  idles nneγ d lâalit
rfed aqerruy ţamaziγt amur-im ad iflali

Ay gecbeħ wayen tenniđ deg nurar n ccna
anwa y zemren ad yeţţu tudert n Fađma 
γas ur n ssin tawacult ff At Ămruc nenna
tunag si tmurt ar tayeđ ţarwas ay tenha

Yemma asif yečča-yi, tagmaţ teŧili
Di Ležžayer nebγa-ad nini nutni uggin iyi
mugreγ leğnas irkwelli ayla-w ur yesli 
taddart deg-id nefruri ziγ nekern iyi

Terżiđ asalu teldiđ abrid ur neżri
trefđeđ iman-im degw mezruy a kem nwali 
yak ula d nekwni ţţikti y nem id-ad newwi
tigemmi ur-as nebra alama neweđ ar yeswi

Llah,Llah,Llah, ay guran ad iâadi 
Llah,Llah,Llah wis yennan nekwni d nakwi
ass-ayi sgunfu tarwa-m tekr-ed dayenni
Ŧawes a kem irħem Ŗebbi a tiftilt ur nxeţţi.

mercredi 12 septembre 2012

« L’Aid » deg Tewrirt n At Hend w Aâmer .




 

                          « L’Aid »  deg Tewrirt n At Hend w Aâmer (1ere partie).  



                                   

Les fleurons de l’avenir ou les Hommes de demain. Ceux qui aspireront ă une ouverture ou les êtres issus de la création resteraient des frères quelque-soit leur appartenance ethnique. Les Algériens sans aucune barrière entre les uns et les autres ; de l’Est à l’Ouest, du Nord au Sud ; ils ne sont et ne font qu'un. Puisant leurs racines de ce même pays ; allant de l’histoire de Massinissa jusqu'à l’avènement de tous ceux qui sont venu agrandir cette nation. Fiers de leur passée et jaloux de l’avenir de ce pays. 



 
 
               « L’Aid » deg Tewrirt n At Hend w Aâmer (2ème partie).




 



Plus haut encore, ce petit village perché au sommet d’une montagne. Son origine ; quelques petit hameaux, l’un prêt de l’autre, ou chaque individu ne pensait qu’ ă soit même. Le temps, l’évolution a fait qu’aujourd’hui ; ce « tout » ne forme qu'un seul et avec un grand cœur, uni dans la joie ou dans la douleur. Ce peuple, ces petits gens sont les miens. Tout petit ou tout grand en son sein nous n’en faisons qu’UN.